Η έλλειψη ρύθμισης για το Lobbying σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αφήνει τις πόρτες ανοικτές για τη διαφθορά.

Η Κύπρος στον πάτο με χαμηλές επιδόσεις σε όλες σχεδόν τις πτυχές της αξιολόγησης.

Λεμεσός, 15 Απριλίου 2015– Η Διεθνής Διαφάνεια ανακοίνωσε σήμερα ότι η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως αναμόρφωση του Lobbying. Ειδικότερα, η νέα έκθεση της Διεθνούς Διαφάνειας διαπιστώνει πως η Κύπρος χρειάζεται επειγόντως να αντιμετωπίσει την έλλειψη ουσιαστικής ρύθμισης, με σκοπό τη βελτίωση της υφιστάμενης κατάστασης για το Lobbying και τη μείωση της σχεδόν ανεξέλεγκτης επίδρασης των επιχειρηματικών συμφερόντων στην καθημερινή ζωή των Κυπρίων πολιτών.

To lobbying ορίζεται ως: “Κάθε άμεση ή έμμεση επικοινωνία με εκλεγμένους, διορισμένους αξιωματούχους του κράτους, δημόσιους υπαλλήλους και πολιτικούς φορείς με στόχο την επηρεάσει της λήψης αποφάσεων στο δημόσιο τομέα που πραγματοποιείται από ή για λογαριασμό συγκεκριμένης ομάδας”. Στην ουσία αφορά την διαδικασία που ακολουθείτε όταν κάποιοι επηρεάζουν, ή επιχειρούν να επηρεάσουν τη νομοθετική δράση μέσω προφορικής ή γραπτής επικοινωνίας με νομοθετικούς αξιωματούχους.

Η έκθεση είχε σκοπό τη μελέτη των πρακτικών που εφαρμόζονται για το Lobbying στην Ευρώπη και να εξετάσει επίσης κατά πόσο το σύστημα επιτρέπει τη διαφάνεια και την άσκηση ηθικού Lobbying. Συγκεκριμένα, η έκθεση μελετά κατά πόσον υφίστανται επαρκείς μηχανισμοί που να επιτρέπουν τη δίκαιη και ισότιμη πρόσβαση στα κέντρα λήψεως αποφάσεων.

Από τις 19 Ευρωπαϊκές χώρες που αξιολογήθηκαν η Σλοβενία κατατάσσεται πρώτη, με επίδοση 55%, και αυτό οφείλεται στην ύπαρξη ρυθμίσεων για το Lobbying. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κενά καθώς και περιθώρια βελτίωσης για την Σλοβενία. Η Κύπρος πέτυχε επίδοση μόλις 14% αξιολογούμενη έναντι διεθνών προτύπων και των βέλτιστων πρακτικών στην έκθεση «Lobbying στην Ευρώπη: Συγκαλυμμένη Επίδραση και Προνομιακή Πρόσβαση». Η έκθεση υπογραμμίζει πως οι χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο της οικονομικής κρίσης (Κύπρος, Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία)[i] βρίσκονται και στον πυθμένα της αξιολόγησης μαζί με την Ουγγαρία. Τις τελευταίες θέσεις της αξιολόγησης κατέχουν η Κύπρος και η Ουγγαρία με βαθμολογία μόλις 14% , έχοντας πτωχές επιδόσεις σε όλες σχεδόν τις πτυχές της αξιολόγησης, ιδιαίτερα στον τομέα της πρόσβασης στην πληροφόρηση.

Όπως δήλωσε ο Εκτελεστικός Διευθυντής της Διεθνούς Διαφάνειας Κύπρου, Νικόλας Νικολαΐδης, «Τα ευρήματα της Έκθεσης είναι ανησυχητικά. Φαίνεται ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε εθνικό επίπεδο, αλλά επηρεάζει και όλους τους Ευρωπαίους πολίτες. Για να επιβεβαιώσουμε στους πολίτες ότι οι διαδικασίες λήψεως αποφάσεων προστατεύονται από αδικαιολόγητες επιδράσεις/παρεμβάσεις, χρειάζεται να ανατρέξουμε σε καλές πρακτικές άλλων χωρών και μέτρα που έχουν επινοηθεί για την αποτελεσματική αξιολόγηση των πρακτικών Lobbying.»

Παρά το γεγονός ότι το lobbying αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι ενός υγιούς δημοκρατικού συστήματος, τα πολλαπλά σκάνδαλα που σχετίζονται με το Lobbying σε ολόκληρη την Ευρώπη καταδεικνύουν ότι χωρίς τη θεσμοθέτηση ξεκάθαρων και εφαρμόσιμων κανόνων και κανονισμών, ένας περιορισμένος αριθμός παραγόντων με ισχυρή οικονομική δύναμη και διασυνδέσεις μπορούν να ποδηγετούν τις πολιτικές αποφάσεις, συνήθως προς ίδιον όφελος.

Ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση της Κυπριακής οικονομίας και τα σκάνδαλα που βλέπουν το φως της δημοσιότητας για συμφωνίες πίσω από κλειστές πόρτες, είναι προφανές ότι η πρακτική του Lobbying είναι συχνό φαινόμενο και γίνεται κατά τρόπο συγκεκαλυμμένο, επιτρέποντας έτσι την ευνοιοκρατία και τη μεροληπτική προσέγγιση στις διαδικασίες λήψεως αποφάσεων στο Δημόσιο. Από τα στοιχεία της Έκθεσης διαφαίνεται ότι η διαφάνεια στην Κύπρο δεν διασφαλίζεται, και ως αποτέλεσμα, η νομιμότητα της διαδικασίας αποφάσεων στο Δημόσιο δεν είναι απόλυτα εγγυημένη. Είναι αξιοσημείωτο να υπογραμμιστεί πως η Κύπρος είναι επί του παρόντος η μόνη χώρα εντός Ευρωπαϊκής ένωσης χωρίς νομοθεσία για την Ελευθερία της Πληροφόρησης.

Μεταπήδηση από το Δημόσιο Τομέα στον Ιδιωτικό και κεκτημένα συμφέροντα στην Ευρώπη

Καμιά Ευρωπαϊκή χώρα ή Ευρωπαϊκός θεσμός δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τη σημασία του ελέγχου της μεταπήδησης (revolving doors – περιστρεφόμενες πόρτες) από το Δημόσιο στον Ιδιωτικό τομέα, με τους βουλευτές κατά κύριο λόγο να εξαιρούνται από τους περιορισμούς για εργοδότηση μετά την έξοδό τους από το Κοινοβούλιο, παρά το γεγονός ότι αυτοί είναι από τους πρώτους που υπόκεινται σε πιέσεις από δραστηριότητες Lobbying. Στην Κύπρο αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα, καθώς το σύστημα απέτυχε να εμποδίσει αποτελεσματικά μέλη της Βουλής και άλλους υψηλόβαθμους αξιωματούχους να αναλάβουν θέσεις κλειδιά σε περίπτωση σύγκρουσης συμφερόντων. Για να επιτευχθεί αυτό που ονομάζεται ‘δημόσια ακεραιότητα’ και εμπιστοσύνη στο κράτος θα πρέπει το θέμα της μεταπήδησης από το Δημόσιο στον Ιδιωτικό τομέα με σκοπό την αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων να ευθυγραμμιστεί με τη ρύθμιση του Lobbying.

Επιπρόσθετα, η Κύπρος πρέπει να εισαγάγει αυστηρότερους κανόνες σε ό,τι αφορά τη σύγκρουση συμφερόντων ώστε να μπορεί να εντοπίζει τέτοιες συγκρούσεις εγκαίρως. Με αυτό τον τρόπο θα διασφαλιστεί ότι αποφάσεις εκλελεγμένων ή διορισμένων αξιωματούχων δεν είναι μεροληπτικές και δεν επηρεάζονται από προσωπικά συμφέροντα. Με την αποφυγή καταστάσεων οι οποίες δυνητικά μπορούν να δημιουργήσουν πραγματική ή προφανή σύγκρουση συμφερόντων για αξιωματούχους, οι πολίτες θα αισθάνονται σιγουριά ότι το Lobbying ασκείται κατά τον πλέον ηθικό τρόπο.

Η Έκθεση κάνει διάφορες εισηγήσεις για να διασφαλιστεί ότι το Lobbying δεν οδηγεί στη διαφθορά. Σύμφωνα με τα ευρήματα της Έκθεσης όλες οι χώρες και Ευρωπαϊκοί θεσμοί πρέπει να:

  • Υιοθετήσουν κανονισμούς για το Lobbying, οι οποίοι να είναι λεπτομερείς και περιεκτικοί-και να εντοπίζουν όλους όσοι εμπλέκονται σε δραστηριότητες Lobbying, καθώς και όλους τους καίριους στόχους Lobbying.
  • Δημιουργήσουν υποχρεωτικά αρχεία εγγραφής για λομπίστες, στα οποία να καταγράφονται αυτοί τους οποίους εκπροσωπούν οι λομπίστες, ποιοι είναι οι αξιωματούχοι στόχοι των λομπιστών και με ποια μέσα προσπαθούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους.
  • Διασφαλίσουν τη θεσμοθέτηση νομικού πλαισίου για εντοπισμό και δημοσιοποίηση της εξωτερικής επίδρασης πάνω στους νομοθέτες, καθώς και των οποιωνδήποτε επαφών μεταξύ λομπιστών και αξιωματούχων του Δημοσίου.
  • Επικεντρωθούν στην εφαρμογή χρονικών περιόδων αποστασιοποίησης (cooling-off periods) προτού οποιοσδήποτε πρώην κρατικός αξιωματούχος, εκλελεγμένος ή διορισμένος, μπορεί να αναλάβει εργασία που ασκεί Lobbying, από την οποία προκύπτει ή φαίνεται να προκύπτει σύγκρουση συμφερόντων.

Όλοι εκείνοι που προσπαθούν να ασκήσουν επίδραση στην πολιτική του Δημοσίου πρέπει:

  • Να κοινοποιούν εκ των προτέρων την επήρεια ή τις δραστηριότητες Lobbying που ασκούν και τις σχετικές δαπάνες, καθώς και την πολιτική τους συμβολή και εμπλοκή.
Η οργάνωση Διεθνής Διαφάνεια – Κύπρος έχει συσταθεί από το 2010, είναι ένας ανεξάρτητος και ουδέτερος μη κυβερνητικός, μη κομματικός, και μη κερδοσκοπικός οργανισμός. Η Διεθνής Διαφάνεια – Κύπρος αποτελεί το εθνικό παράρτημα τής διεθνούς οργάνωσης «Διεθνής Διαφάνεια» ο οποίος εδρεύει στο Βερολίνο και έχει εθνικά παραρτήματα σε περισσότερες από 100 χώρες. Δεν έχει καμία σχέση με ομάδες ή πλατφόρμες πολιτών ή άλλες οργανώσεις. H οργάνωση Διεθνής Διαφάνεια – Κύπρος συνεισφέρει στην ενδυνάμωση της κοινωνίας, βελτιώνει την ποιότητα της δημόσιας και ιδιωτικής διακυβέρνησης στην Κύπρο, προωθεί την διαφάνεια, την ακεραιότητα, καθώς και την ανάληψη ευθύνης.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το lobbying στην Κύπρο και το πλήρες κείμενο της έκθεσης, παρακαλώ επισκεφθείτε μας στο http://www.transparencycyprus.org/lobbying/

 

[i] Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις χώρες μελέτης της εν λόγω Έκθεσης