Το μέγεθος της διαφθοράς

Στις αρχές του 2013, διεξήχθησαν δύο έρευνες του Ευρωβαρόμετρου στο πλαίσιο της προετοιμασίας της έκθεσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς στην ΕΕ:

1) το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο και

2) ένα «Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο» σχετικά με τις επιχειρήσεις.

Στις περισσότερες χώρες, η κατάταξη των χωρών σύμφωνα με τον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς(CPI), ο οποίος εκδίδεται από τη Διεθνή Διαφάνεια, τείνει να αντιστοιχεί με τις απαντήσεις που έδωσαν οι ερωτηθέντες του Ευρωβαρόμετρου.

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα του Ειδικού Ευρωβαρόμετρου, πρώτον, όσον αφορά τις γενικές αντιλήψεις για την επικράτηση της διαφθοράς και, δεύτερον, την έμμεση, ουσιαστικά, απαίτηση από κάποιον να καταβάλει χρηματικό δώρο (προσωπική εμπειρία δωροδοκίας), καθίσταται σαφές ότι τα κράτη μέλη μπορούν να χαρακτηριστούν με διαφορετικούς τρόπους.

Δείκτης Αντίληψης για την Διαφθορά – Corruption Perception Index

Ο δείκτης της Διεθνούς Διαφάνειας (CPI 2014) βαθμολογεί την Κύπρο με 63 βαθμούς και την κατατάσσει στην 31η θέση μεταξύ των 174 χωρών που περιλαμβάνονται στην έρευνα. Το 2013 η Κύπρος βρισκόταν πάλι στην 31η θέση, το 2012 στην 29η θέση ενώ το 2011, 2010 και 2009 στις θέσεις 30, 28 και 27 αντίστοιχα.

Σε σχέση με τις υπόλοιπες 28 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιλαμβάνονται στην έρευνα, η Κύπρος βρίσκεται στη θέση 13 (το 2013 βρισκόταν στην 16 θέση από τις 31 χώρες που περιλαμβάνονταν στην έρευνα) ενώ η Ελλάδα στη 26η θέση από τις 28 χώρες. Η Ελλάδα όμως, έχει καταφέρει το τελευταίο έτος να ανέβει στην 69η θέση από την 80η θέση που ήταν πέρσι σημειώνοντας θεαματική πρόοδο στα θέματα αντίληψης της διαφθοράς. Ως κύριοι λόγοι πτώσης της θέσης της Κύπρου έχουν τεθεί από το 2013 (α) η διαπλοκή των πολιτικών κομμάτων με το επιχειρηματικό περιβάλλον, (β) η απουσία κανονισμών και η απουσία βούλησης θέσπισης ουσιαστικών κανονισμών πρόληψης, εξιχνίασης και επιβολής ποινών σε σχέση με τη διαφθορά και (γ) η οικονομική κρίση η οποία ευνοεί την περαιτέρω αύξηση της διαφθοράς.

Παγκόσμιο Βαρόμετρο Διαφθοράς

Ανησυχητικά είναι και τα αποτελέσματα του Παγκόσμιου Βαρόμετρου Διαφθοράς 2013. Ο μέσος όρος των αποτελεσμάτων στις 20 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωση που συμμετείχαν στην έρευνα διαπίστωσε ότι 52% των ανθρώπων πιστεύουν ότι η διαφθορά αυξήθηκε τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ 36% πιστεύει ότι η κατάσταση παρέμεινε η ίδια και το 12% πιστεύει ότι είχε μειωθεί. Από τα ευρήματα της έρευνας φαίνεται ότι οι Κύπριοι αντιλαμβάνονται μια αυξανόμενη τάση σε σχέση με τη διαφθορά αφού το 71% των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι η διαφθορά έχει αυξηθεί κατά τα τελευταία 2 χρόνια. Εκτός από αυτό, το 79% των Κυπρίων πιστεύουν ότι η διαφθορά είναι ένα σοβαρό πρόβλημα στην Κύπρο.

Επίσης, η πλειοψηφία των Κυπρίων (68%) που έλαβαν μέρος στην έρευνα πιστεύει ότι οι προσωπικές επαφές στο δημόσιο τομέα είναι πολύ σημαντικές έτσι ώστε να γίνουν τα πράγματα, ενώ η πλειοψηφία (90%) των ερωτηθέντων πιστεύει ακράδαντα ότι η διακυβέρνηση του τόπου επηρεάζεται από τα συμφέροντα μικρής μερίδας πληθυσμού. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι από τις 22 χώρες τις Δυτική Ευρώπη που πήραν μέρος στην έρευνα, η Κύπρος σημείωσε την υψηλότερη βαθμολογία σχετικά με την επίδραση των «μεγάλων συμφερόντων»

Αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης

Σε ερώτηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης στην καταπολέμηση της διαφθοράς, η συντριπτική πλειοψηφία των Κυπρίων ερωτηθέντων (83%) πιστεύει ότι οι προσπάθειες της κυβέρνησης είναι αναποτελεσματικές. Σε σύγκριση με τις υπόλοιπες 22 χώρες που πήραν μέρος στην έρευνα από την Δυτική Ευρώπη, η αντίληψη ότι η κυβέρνηση είναι αναποτελεσματική στις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της διαφθοράς ήταν υψηλότερη στην Κύπρο.

Σχετικά με την έκταση της διαφθοράς στη πολιτεία, οι Κύπριοι ερωτηθέντες πιστεύουν ότι οι πιο διεφθαρμένες κατηγορίες είναι τα πολιτικά κόμματα (99%), η βουλή (95%), η αστυνομία (94%) και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (93%).

Από τις 22 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα του Παγκόσμιου Βαρόμετρου της Διαφθοράς από την Δυτική Ευρώπη, η Κύπρος κατετάγη 6η με 19% όσον αφορά το ποσοστό καταβολής δωροδοκίας σε παροχής υπηρεσιών. Σύμφωνα με τους ερωτηθέντες, η πλειοψηφία των δωροδοκιών στην Κύπρο καταβλήθηκαν σε ιατρικές υπηρεσίες και υπηρεσίες υγείας (14%) και σε υπηρεσίες ανάπτυξης γης (13%). Ο πιο συνηθισμένος λόγος για την αιτιολόγηση καταβολής δωροδοκίας μεταξύ των ερωτηθέντων ήταν για να επιταχυνθούν τα πράγματα (60%), ενώ ένα 32% δήλωσε ότι ήταν ο μόνος τρόπος για να αποκτήσει μια υπηρεσία.

Αγώνας κατά της διαφθοράς

Στη συνέχεια, οι ερωτηθέντες ρωτήθηκαν για την προθυμία τους στο να συμμετάσχουν στον αγώνα κατά της διαφθοράς. 74% των Κυπρίων ερωτηθέντων πιστεύει ότι οι απλοί άνθρωποι μπορούν να κάνουν τη διαφορά στον αγώνα κατά της διαφθοράς. Όταν ρωτήθηκαν πιο άμεσα σχετικά με τους διαφορετικούς τρόπους που θα μπορούσαν να καταπολεμήσουν τη διαφθορά, το 96% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι θα ήταν πρόθυμοι να υπογράψουν μια δήλωση ζητώντας από την κυβέρνηση να κάνει περισσότερα για την καταπολέμηση της διαφθοράς, το 84% είναι πρόθυμο να διαδώσει το πρόβλημα της διαφθοράς μέσω κοινωνικών δικτύων και το 81% είναι πρόθυμο να λάβουν μέρος σε μια ειρηνική διαμαρτυρία κατά της διαφθοράς.

Οι απλοί άνθρωποι μπορούν να κάνουν την διαφορά στον αγώνα ενάντια στην διαφθορά

Οι περισσότεροι (74%) Κύπριοι ερωτηθέντες είναι της άποψης ότι οι απλοί άνθρωποι μπορούν να κάνουν την διαφορά στον αγώνα ενάντια στην διαφθορά. Από τους ερωτηθέντες που θα ήταν πρόθυμοι να αναφέρουν το περιστατικό, το 37% δήλωσε ότι θα κατάγγελλε το περιστατικό σε μια ανοικτή γραμμή επικοινωνίας της κυβέρνησης, 23% στο ίδιο το ίδρυμα, το 17% σε ένα ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό οργανισμό και 18% στα μέσα ενημέρωσης. Οι ερωτηθέντες που δεν θα πρόβαιναν σε αναφορά ή καταγγελία του περιστατικού, αιτιολόγησαν την απόφαση τους υποστηρίζοντας ότι δεν θα έκανε καμία διαφορά (48%) ενώ ακόμα μερικοί δήλωσαν θα φοβούνταν τις συνέπειες (47%) αν ανέφεραν το περιστατικό. Από τις χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι Κύπριοι κατά πλειοψηφία δήλωσαν περισσότερο από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους ότι φοβούνται τις συνέπειες που θα προέκυπταν από την αναφορά του περιστατικού.

Οι έρευνες αντίληψης, λόγω της κρυφής φύσης της διαφθοράς, συνιστούν με την πάροδο του χρόνου σημαντικό δείκτη διεισδυτικότητας του προβλήματος. Οι έρευνες εξ’ ορισμού περιορίζονται στο στενό πεδίο των ερωτήσεων που απαντήθηκαν και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την προθυμία των ερωτηθέντων. Τα αποτελέσματα επηρεάζονται, αναμφίβολα, από τα έκτακτα γεγονότα που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της συνέντευξης., Όταν μια χώρα λαμβάνει πιο αποφασιστικά μέτρα κατά της διαφθοράς που οδηγούν στην αποκάλυψη περισσότερων υποθέσεων, σε μεγαλύτερη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης και σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού, την ίδια στιγμή οι έρευνες αντίληψης ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια αρνητική δυναμική – περισσότεροι άνθρωποι από ό, τι στο παρελθόν θα αναφέρουν υψηλά επίπεδα αντιληπτής διαφθοράς. Επίσης, οι απαντήσεις μπορεί να είναι πολιτικά μεροληπτικές και να συνδέουν τη δημοτικότητα μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης με την αναποτελεσματικότητα στην εφαρμογή των πολιτικών. Εξάλλου, η απλή αντίληψη της εκτεταμένης διαφθοράς μπορεί να θεωρηθεί από μόνη της μια ένδειξη αναποτελεσματικών πολιτικών.